Vitalik's Layer2 đặt lại: Liệu có cứu được Ethereum không?

Viết bài: YQ

Biên dịch: Saoirse, Foresight News

Từ năm 2015, tôi đã nghiên cứu sâu về công nghệ mở rộng quy mô, từ phân đoạn, Plasma, chuỗi ứng dụng (App Chains) đến Rollup, tất cả các giải pháp công nghệ đều tôi đều nghiên cứu kỹ lưỡng. Tôi đã hợp tác sâu với từng nhóm công nghệ Rollup chính trong hệ sinh thái. Vì vậy, khi Vitalik công bố nội dung có thể định hình lại nhận thức của chúng ta về Layer2 (L2), tôi luôn đặc biệt chú ý. Bài đăng ngày 3 tháng 2 của anh ấy chính là nội dung quan trọng như vậy.

Việc Vitalik làm không dễ dàng — thừa nhận giả thuyết cốt lõi năm 2020 chưa đạt được như kỳ vọng. Sự thành thật này là điều mà đa số các nhà lãnh đạo thường tránh né. Năm đó, lộ trình “tập trung vào Rollup” dựa trên giả định “L2 sẽ như một ‘phân đoạn thương hiệu’ của Ethereum”. Nhưng dữ liệu thị trường sau bốn năm lại cho thấy một bức tranh khác: L2 đã phát triển thành nền tảng có cơ chế khuyến khích kinh tế độc lập, trong khi tốc độ mở rộng của Layer1 của Ethereum cũng vượt xa dự kiến. Ý tưởng ban đầu đã hoàn toàn lạc hậu với thực tế.

Thật ra, tiếp tục bảo vệ câu chuyện cũ là lựa chọn dễ dàng hơn — ví dụ như thúc đẩy nhóm phát triển theo hướng đã bị thị trường phủ nhận từ lâu. Nhưng đó không phải là biểu hiện của lãnh đạo xuất sắc. Cách làm khôn ngoan là thừa nhận khoảng cách giữa kỳ vọng và thực tế, đề xuất hướng đi mới, và hướng tới một tương lai tươi sáng hơn. Và bài đăng này chính xác đã làm được điều đó.

Vấn đề thực tế mà Vitalik chẩn đoán

Bài đăng chỉ ra hai thực tế chiến lược cần điều chỉnh cấp bách:

Thứ nhất, quá trình phi tập trung của L2 chậm hơn nhiều so với dự kiến. Hiện chỉ có 3 L2 chính (Arbitrum, OP Mainnet, Base) đạt đến giai đoạn phi tập trung đầu tiên; một số nhóm L2 còn rõ ràng cho biết, do yêu cầu quản lý hoặc hạn chế mô hình kinh doanh, họ có thể sẽ không bao giờ theo đuổi hoàn toàn phi tập trung. Điều này không phải là “thất bại về đạo đức”, mà phản ánh thực tế kinh tế — đối với nhà vận hành L2, doanh thu từ trình sắp xếp (sequencer) là mô hình kinh doanh cốt lõi.

Thứ hai, Layer1 của Ethereum đã mở rộng đáng kể. Hiện tại, phí giao dịch của L1 thấp, nâng cấp Pectra đã nhân đôi dung lượng khối dữ liệu, và dự kiến trong năm 2026 sẽ tiếp tục nâng cao giới hạn Gas. Khi thiết kế lộ trình Rollup ban đầu, “chi phí cao của L1 và tắc nghẽn mạng” là giả định cơ bản; nhưng giờ đây giả định đó đã không còn phù hợp. L1 hiện có thể xử lý lượng lớn giao dịch với chi phí hợp lý, điều này khiến giá trị của L2 từ “điều kiện cần để đảm bảo khả dụng” chuyển sang “giải pháp tùy chọn cho các trường hợp sử dụng đặc thù”.

Hai thực tế cần điều chỉnh chiến lược mà Vitalik chỉ ra

Tái cấu trúc quang phổ niềm tin

Đóng góp cốt lõi của Vitalik là đưa L2 thoát khỏi khung “loại hình đơn nhất, nghĩa vụ thống nhất”, và định nghĩa lại thành “sự tồn tại đa dạng trong quang phổ niềm tin”. Trước đây, ẩn dụ “phân đoạn thương hiệu” giả định tất cả L2 đều phải theo đuổi giai đoạn thứ hai của phi tập trung, và như một phần mở rộng của Ethereum, đảm nhận các cam kết về giá trị và an toàn giống như L1. Nhưng khung mới thừa nhận: các L2 khác nhau có mục đích sử dụng khác nhau, đối với các dự án có nhu cầu đặc thù, phi tập trung giai đoạn zero hoặc giai đoạn một hoàn toàn có thể là điểm kết hợp lý.

Ý nghĩa chiến lược của sự tái cấu trúc này là nó phá vỡ định kiến “L2 không theo đuổi hoàn toàn phi tập trung là thất bại”. Ví dụ, một L2 phục vụ khách hàng tổ chức, có chức năng đóng băng tài sản, không phải là “Arbitrum thiếu sót”, mà là “sản phẩm phân biệt hướng tới các thị trường khác nhau”. Thừa nhận “quang phổ niềm tin” này, Vitalik giúp L2 tự tin xác định vị trí của mình, không cần phải hứa hẹn về “phi tập trung” mà không có động lực kinh tế hỗ trợ.

Các mức độ niềm tin khác nhau phù hợp với các mục đích khác nhau — tất cả đều có thể tồn tại hợp lý

Bảng phân loại mức độ niềm tin của Layer2 Ethereum

Đề xuất về Rollup nguyên bản tích hợp sẵn

Nội dung kỹ thuật chính trong bài đăng của Vitalik là “giải pháp Rollup nguyên bản tích hợp sẵn”. Hiện tại, mỗi L2 đều cần xây dựng hệ thống “chứng minh trạng thái chuyển đổi” riêng biệt để chứng minh cho Ethereum: Optimistic Rollup sử dụng chứng minh gian lận có thời gian thách thức 7 ngày, ZK Rollup dùng chứng minh hiệu quả dựa trên mạch tùy chỉnh. Những thực thi này không chỉ cần kiểm toán riêng biệt, còn có thể tồn tại lỗ hổng, và khi Ethereum xảy ra hard fork làm thay đổi hành vi của EVM (máy ảo Ethereum), cần cập nhật đồng bộ. Tình trạng “phân mảnh” này mang lại rủi ro an toàn và gánh nặng bảo trì cho toàn bộ hệ sinh thái.

Trong khi đó, “Rollup nguyên bản tích hợp sẵn” là tích hợp chức năng xác minh thực thi EVM trực tiếp vào Ethereum. Khi đó, các L2 không cần duy trì trình chứng minh riêng, chỉ cần gọi hạ tầng chung này là đủ. Ưu điểm rõ ràng: chỉ cần kiểm toán một mã nguồn (thay vì hàng chục), tự động tương thích với các nâng cấp của Ethereum, và sau khi chức năng tích hợp sẵn được thử nghiệm thực tế, thậm chí có thể bỏ qua ủy ban an toàn.

So sánh kiến trúc Rollup nguyên bản tích hợp sẵn của Ethereum trước và sau

Tầm nhìn đồng bộ hóa khả năng phối hợp

Trong bài viết trên ethresear.ch, Vitalik trình bày chi tiết cơ chế thực hiện “đồng bộ hóa khả năng phối hợp” giữa L1 và L2. Hiện tại, chuyển tài sản hoặc thực thi logic qua lại giữa L1 và L2 đều phải chờ xác nhận cuối cùng (Optimistic Rollup mất 7 ngày, ZK Rollup mất vài giờ), hoặc dựa vào cầu nối nhanh có rủi ro đối tác (Fast Bridge). “Đồng bộ hóa khả năng phối hợp” cho phép các giao dịch “nguyên tử hóa” việc sử dụng trạng thái L1 và L2 — trong cùng một giao dịch, đọc ghi dữ liệu xuyên tầng, hoặc thành công hoàn toàn hoặc hoàn nguyên toàn bộ.

Cơ chế này thiết kế ba loại khối:

Khối xếp hàng thông thường: xử lý giao dịch L2 có độ trễ thấp;

Khối kết thúc khe: đánh dấu giới hạn của khung thời gian;

Khối nền tảng: sau khi khối kết thúc khe tạo ra, có thể xây dựng không cần phép phép.

Trong khoảng thời gian của khối nền tảng, bất kỳ người xây dựng khối nào cũng có thể tạo ra khối tương tác đồng thời với trạng thái L1 và L2.

Ba loại khối này hỗ trợ cho quá trình đồng bộ định kỳ giữa L1 và L2

Phản hồi của các nhóm L2 chính

Các nhóm L2 chính đã phản hồi trong vài giờ, thể hiện sự đa dạng chiến lược lành mạnh — điều này chính là mục tiêu của khung “quang phổ niềm tin” của Vitalik: các nhóm khác nhau có thể chọn vị trí khác nhau, không cần giả vờ đi theo cùng một hướng.

Phản hồi phân biệt của bốn dự án L2 chính của Ethereum đối với đề xuất “L2 Reset” của Vitalik

Sự đa dạng này là lành mạnh:

Arbitrum: nhấn mạnh tính độc lập và tự chủ;

Base: tập trung vào ứng dụng và người dùng;

Linea: phù hợp chặt chẽ với hướng Rollup nguyên bản của Vitalik;

Optimism: thừa nhận thách thức hiện tại, đồng thời tuyên bố tiếp tục thúc đẩy cải tiến.

Các vị trí này không đúng sai, chỉ là chiến lược phù hợp với các thị trường phân khúc khác nhau — và đó chính là lý do khung “quang phổ niềm tin” công nhận tính hợp lý.

Sự thừa nhận của Vitalik về thực tế kinh tế của L2

Một ý nghĩa quan trọng của bài đăng này là thừa nhận ẩn về đặc tính kinh tế của L2. Khi anh đề cập “một số L2 do ‘yêu cầu quản lý’ (cần giữ quyền kiểm soát cuối cùng), có thể ‘không bao giờ vượt qua giai đoạn một của phi tập trung’” — thực chất là thừa nhận: L2 không phải là “phân đoạn thương hiệu” lý tưởng, mà là các thực thể kinh doanh hợp pháp có lợi ích kinh tế hợp pháp. Doanh thu từ trình sắp xếp là có thật, yêu cầu tuân thủ quy định cũng là có thật — kỳ vọng L2 từ bỏ những lợi ích này để phù hợp với ý thức hệ từ đầu là không thực tế.

L2 giữ phần lớn doanh thu phí — thực tế kinh tế này quyết định hướng khuyến khích phi tập trung

Viễn cảnh tương lai mà Vitalik vẽ ra

Bài đăng của Vitalik không chỉ dừng lại ở “chẩn đoán vấn đề”, mà còn tập trung vào “giải quyết vấn đề”. Anh đề xuất một số hướng cụ thể cho các L2 muốn duy trì giá trị trong bối cảnh mở rộng quy mô liên tục của L1. Đây không phải là yêu cầu bắt buộc, mà là các đề xuất chiến lược khi “Ethereum rẻ hơn” không còn là lợi thế cạnh tranh cốt lõi.

Bảng hướng giá trị phân biệt của Ethereum L2

Lãnh đạo chân thành và hợp lý, tạo điều kiện cho phát triển thích ứng của hệ sinh thái

Tổng kết

Vào tháng 2 năm 2026, bài đăng của Vitalik Buterin đã đánh dấu một bước điều chỉnh chiến lược quan trọng của Ethereum đối với L2. Nhận định cốt lõi là: L2 đã phát triển thành nền tảng độc lập có lợi ích kinh tế hợp pháp, chứ không còn là “phân đoạn thương hiệu” phải chịu nghĩa vụ với Ethereum nữa. Vitalik không chống lại thực tế này, mà đề xuất công nhận các con đường khác nhau trong “quang phổ niềm tin”, củng cố hiệu quả hợp tác của những người tham gia L1-L2 bằng “hạ tầng Rollup nguyên bản”, và thực hiện “cơ chế đồng bộ hóa khả năng phối hợp” để thúc đẩy tương tác xuyên tầng — để thích nghi với thực tế.

Phản hồi của hệ sinh thái L2 thể hiện sự đa dạng lành mạnh: Arbitrum nhấn mạnh tính độc lập, Base tập trung vào ứng dụng, Linea phù hợp hướng Rollup nguyên bản, Optimism thừa nhận thách thức và thúc đẩy cải tiến. Sự đa dạng này chính là kết quả mong đợi của khung “quang phổ niềm tin”: các nhóm khác nhau có thể theo đuổi các chiến lược khác nhau, không cần giả vờ đi cùng một con đường.

Đối với Ethereum, sự điều chỉnh hướng này qua việc “thừa nhận thực tế” thay vì “bảo vệ giả thuyết lỗi thời” đã duy trì uy tín của chính nó. Xem xét độ trưởng thành của công nghệ ZK-EVM, các đề xuất kỹ thuật có tính khả thi; còn các đề xuất chiến lược tạo ra không gian phát triển hiệu quả cho hệ sinh thái. Đây chính là biểu hiện của “lãnh đạo thích ứng” trong lĩnh vực công nghệ: nhận thức rõ môi trường đã thay đổi, đề xuất con đường mới, chứ không cố chấp với chiến lược đã bị thị trường phủ nhận.

Trong lĩnh vực nghiên cứu mở rộng quy mô đã gắn bó hơn mười năm, vận hành bốn năm các công ty hạ tầng Rollup, tôi đã chứng kiến quá nhiều nhà lãnh đạo từ chối điều chỉnh khi thực tế thay đổi — kết quả thường không như mong đợi. Lựa chọn của Vitalik lần này không dễ dàng: công khai thừa nhận rằng tầm nhìn năm 2020 cần cập nhật. Nhưng đó là lựa chọn đúng đắn. Cố chấp với câu chuyện đã bị thị trường loại bỏ sẽ không mang lại lợi ích cho ai. Hướng đi hiện tại rõ ràng hơn so với một tuần trước — và điều này đã vô cùng quý giá.