Bài viết mới nhất của Huang Renxun: "Chiếc bánh năm lớp" của AI

Ý nghĩa thực sự của AI không chỉ là phần mềm thông minh hơn, mà là một cuộc cách mạng về hạ tầng quy mô ngang bằng với điện lực và internet.

Viết bài: Huang Renxun

Dịch: Peggy, BlockBeats

Trí tuệ nhân tạo là một trong những lực lượng mạnh nhất đang định hình thế giới ngày nay. Nó không chỉ là một ứng dụng thông minh, cũng không phải là một mô hình đơn lẻ, mà là một hạ tầng nền tảng, quan trọng như điện lực và internet.

AI hoạt động dựa trên phần cứng thực tế, năng lượng thực tế và hệ thống kinh tế thực tế. Nó biến nguyên liệu thô thành “trí tuệ” quy mô lớn. Mỗi công ty đều sử dụng nó, mỗi quốc gia đều xây dựng nó.

Để hiểu tại sao AI lại phát triển theo cách này, bắt đầu từ nguyên lý đầu tiên, xem xét những thay đổi căn bản đã xảy ra trong lĩnh vực tính toán sẽ rất hữu ích.

Từ “phần mềm chế tạo sẵn” đến “trí tuệ sinh ra trong thời gian thực”

Trong phần lớn lịch sử phát triển của máy tính, phần mềm đều là “chế tạo sẵn”. Con người mô tả một thuật toán, sau đó máy tính thực thi theo lệnh. Dữ liệu phải được cấu trúc cẩn thận, lưu trữ trong bảng, và truy xuất chính xác qua các truy vấn. SQL là không thể thiếu vì nó cho phép toàn bộ hệ thống này vận hành.

Nhưng AI đã phá vỡ mô hình này.

Lần đầu tiên, chúng ta có một loại máy tính có thể hiểu được thông tin phi cấu trúc. Nó có thể nhìn hình ảnh, đọc văn bản, nghe âm thanh và hiểu ý nghĩa bên trong; nó có thể suy luận dựa trên ngữ cảnh và ý định. Quan trọng hơn, nó có thể tạo ra trí tuệ trong thời gian thực.

Mỗi phản hồi đều là một sự sáng tạo mới. Mỗi câu trả lời phụ thuộc vào ngữ cảnh bạn cung cấp. Đây không còn là phần mềm truy xuất lệnh đã có từ cơ sở dữ liệu, mà là phần mềm suy luận trong thời gian thực và tạo ra trí tuệ theo yêu cầu.

Chính vì trí tuệ được sinh ra trong thời gian thực, toàn bộ hệ sinh thái công nghệ tính toán hỗ trợ nó cũng phải được sáng tạo lại.

AI như một hạ tầng nền tảng

Nếu nhìn từ góc độ công nghiệp, AI thực chất có thể phân thành năm lớp cấu trúc.

Năng lượng (Energy)

Lớp nền tảng là năng lượng.

Trí tuệ sinh ra trong thời gian thực cần năng lượng sinh ra trong thời gian thực. Mỗi token được tạo ra đồng nghĩa với việc electron di chuyển, nhiệt lượng được kiểm soát, năng lượng được chuyển đổi thành khả năng tính toán.

Không có gì trừu tượng ở lớp này. Năng lượng là nguyên tắc đầu tiên của hạ tầng AI, cũng là giới hạn căn bản quyết định hệ thống có thể tạo ra bao nhiêu trí tuệ.

Chip (Chips)

Trên năng lượng là chip. Mục tiêu thiết kế của các bộ xử lý này là chuyển đổi năng lượng thành khả năng tính toán với hiệu suất cực cao, trong điều kiện quy mô lớn.

Tải trọng AI đòi hỏi khả năng tính toán song song khổng lồ, bộ nhớ băng thông cao và kết nối tốc độ cao. Tiến bộ của lớp chip quyết định tốc độ mở rộng của AI, cũng như quyết định “trí tuệ” cuối cùng sẽ trở nên rẻ đến mức nào.

Hạ tầng (Infrastructure)

Trên chip là hạ tầng. Bao gồm đất đai, hệ thống truyền tải điện, hệ thống làm mát, xây dựng, mạng lưới, và hệ thống điều phối tổ chức hàng vạn bộ xử lý thành một máy móc.

Những hệ thống này về bản chất là các nhà máy AI. Chúng không chỉ để lưu trữ thông tin, mà để tạo ra trí tuệ.

Mô hình (Models)

Trên hạ tầng là mô hình. Các mô hình AI có thể hiểu các loại thông tin khác nhau: ngôn ngữ, sinh học, hóa học, vật lý, tài chính, y học, và cả thế giới thực.

Mô hình ngôn ngữ chỉ là một trong số đó. Một trong những công trình mang tính cách mạng nhất đang diễn ra trong các lĩnh vực như: AI protein, AI hóa học, mô phỏng vật lý, robot, hệ thống tự hành.

Ứng dụng (Applications)

Lớp cao nhất là ứng dụng, nơi tạo ra giá trị kinh tế thực sự. Ví dụ, nền tảng phát hiện thuốc, robot công nghiệp, trợ lý pháp lý, ô tô tự lái.

Một chiếc ô tô tự lái về bản chất là một “ứng dụng AI được máy móc mang theo”; một robot giống người là một “ứng dụng AI mang theo cơ thể”. Công nghệ nền tảng là giống nhau, chỉ khác về hình thức cuối cùng.

Vì vậy, đây chính là cấu trúc năm lớp của AI: Năng lượng → Chip → Hạ tầng → Mô hình → Ứng dụng. Mỗi ứng dụng thành công sẽ kéo theo tất cả các lớp phía dưới, cho đến nhà máy phát điện cung cấp năng lượng cho nó.

Một giai đoạn xây dựng hạ tầng còn rất sớm

Chúng ta mới bắt đầu cuộc xây dựng này. Quy mô đầu tư hiện tại chỉ vài nghìn tỷ USD, nhưng trong tương lai sẽ cần xây dựng hạ tầng trị giá hàng chục nghìn tỷ USD.

Trên toàn cầu, chúng ta đang chứng kiến: nhà máy chip, nhà lắp ráp máy tính, nhà máy AI.

Chúng đang được xây dựng với quy mô chưa từng có. Đây đang trở thành một trong những dự án hạ tầng lớn nhất trong lịch sử nhân loại.

Nhu cầu lao động trong kỷ nguyên AI

Quy mô lực lượng lao động cần thiết để hỗ trợ xây dựng này là rất lớn.

Các nhà máy AI cần: thợ điện, thợ ống nước, thợ lắp đặt ống, công nhân thép, kỹ thuật viên mạng, nhân viên lắp đặt thiết bị, nhân viên vận hành và bảo trì.

Đây đều là các vị trí đòi hỏi kỹ năng cao, lương thưởng hậu hĩnh, và hiện đang cực kỳ khan hiếm. Tham gia vào quá trình chuyển đổi này không nhất thiết phải có bằng tiến sĩ khoa học máy tính.

Trong khi đó, AI đang thúc đẩy năng suất của nền kinh tế tri thức. Lấy ví dụ ngành chẩn đoán hình ảnh y học. AI đã bắt đầu hỗ trợ đọc hình ảnh y học, nhưng nhu cầu về bác sĩ chẩn đoán hình ảnh vẫn tiếp tục tăng.

Điều này hoàn toàn không mâu thuẫn.

Nhiệm vụ chính của bác sĩ chẩn đoán hình ảnh là chăm sóc bệnh nhân, còn việc đọc hình chỉ là một trong số các công việc của họ. Khi AI tiếp nhận ngày càng nhiều nhiệm vụ lặp đi lặp lại, bác sĩ có thể dành nhiều thời gian hơn cho việc chẩn đoán, giao tiếp và điều trị.

Nâng cao hiệu quả bệnh viện, có thể phục vụ nhiều bệnh nhân hơn, và do đó cần nhiều nhân lực hơn. Năng suất tạo ra khả năng, khả năng tạo ra tăng trưởng.

Những gì đã thay đổi trong năm qua?

Trong năm qua, AI đã vượt qua một ngưỡng quan trọng.

Mô hình đã đủ tốt để thực sự phát huy tác dụng trong các kịch bản quy mô lớn.

• Năng lực suy luận được nâng cao rõ rệt
• Hiện tượng “ảo tưởng” giảm đáng kể
• “Gắn kết” với thế giới thực (grounding) được tăng cường mạnh mẽ

Lần đầu tiên, các ứng dụng dựa trên AI bắt đầu tạo ra giá trị kinh tế thực sự.

Trong các lĩnh vực như: nghiên cứu thuốc, logistics, dịch vụ khách hàng, phát triển phần mềm, sản xuất, đã xuất hiện sự phù hợp rõ rệt giữa sản phẩm và thị trường.

Những ứng dụng này đang thúc đẩy mạnh mẽ toàn bộ hệ sinh thái công nghệ phía dưới.

Vai trò của mô hình mã nguồn mở

Mô hình mã nguồn mở đóng vai trò then chốt trong đó. Phần lớn các mô hình AI trên thế giới đều miễn phí. Các nhà nghiên cứu, công ty khởi nghiệp, doanh nghiệp, thậm chí là các quốc gia đều dựa vào các mô hình mã nguồn mở để tham gia vào cuộc cạnh tranh AI tiên tiến.

Khi các mô hình mã nguồn mở đạt đến đỉnh cao công nghệ, chúng không chỉ thay đổi phần mềm mà còn kích hoạt nhu cầu về toàn bộ hệ sinh thái công nghệ.

DeepSeek‑R1 là một ví dụ điển hình. Bằng cách làm cho một mô hình suy luận mạnh mẽ trở nên phổ biến, nó thúc đẩy sự tăng trưởng nhanh của tầng ứng dụng, đồng thời cũng làm tăng nhu cầu về năng lực đào tạo, hạ tầng, chip và năng lượng.

Điều này có ý nghĩa gì?

Khi bạn xem AI như một hạ tầng nền tảng, mọi thứ trở nên rõ ràng hơn. AI có thể bắt đầu từ Transformer và các mô hình ngôn ngữ lớn, nhưng nó còn xa mới dừng lại ở đó.

Nó là một cuộc cách mạng công nghiệp, sẽ định hình lại:

• Cách sản xuất và tiêu thụ năng lượng
• Cách xây dựng nhà máy
• Cách tổ chức công việc
• Mô hình tăng trưởng kinh tế

Nhà máy AI được xây dựng vì trí tuệ giờ đây có thể sinh ra trong thời gian thực. Chip được thiết kế lại vì hiệu suất quyết định tốc độ mở rộng của trí tuệ. Năng lượng trở thành trung tâm vì nó quyết định hệ thống có thể tạo ra tối đa bao nhiêu trí tuệ. Ứng dụng bùng nổ vì mô hình cuối cùng đã vượt qua ngưỡng “quy mô khả dụng”.

Mỗi lớp đều củng cố các lớp khác.

Đây là lý do tại sao quy mô xây dựng này lớn đến vậy, tại sao nó ảnh hưởng đến nhiều ngành công nghiệp như vậy, và tại sao nó không bị giới hạn trong một quốc gia hay lĩnh vực nào.

Mỗi công ty đều sẽ sử dụng AI.

Mỗi quốc gia đều sẽ xây dựng AI.

Chúng ta vẫn đang trong giai đoạn đầu.

Nhiều hạ tầng vẫn chưa được xây dựng, nhiều lực lượng lao động chưa được đào tạo, nhiều cơ hội vẫn chưa được khai thác.

Nhưng hướng đi đã rất rõ ràng.

Trí tuệ nhân tạo đang trở thành hạ tầng nền tảng của thế giới hiện đại.

Và những lựa chọn chúng ta đưa ra ngày hôm nay, tốc độ xây dựng, phạm vi tham gia và trách nhiệm triển khai sẽ quyết định hình dạng của thời đại này cuối cùng sẽ ra sao.