Sự khác biệt giữa CEX và DEX là gì?

Tóm tắt

Sàn giao dịch tập trung (CEX) cung cấp dịch vụ mua bán tiền mã hóa cho người dùng đã đăng ký. Chức năng chính của loại sàn này là kết nối người mua và người bán qua sổ lệnh, đồng thời có thể mở rộng thêm các sản phẩm tiền mã hóa khác cho người dùng đã xác thực. Đối với người mới, CEX là lựa chọn đơn giản nhất để tham gia thị trường vì không yêu cầu hiểu biết sâu về công nghệ blockchain hoặc các công cụ liên quan.

Sàn giao dịch phi tập trung (DEX) sử dụng hợp đồng thông minh trên blockchain để hỗ trợ giao dịch. Thông thường, người dùng thực hiện đổi token trong các pool thanh khoản, nguồn thanh khoản này do chính cộng đồng cung cấp để nhận phí giao dịch.

DEX không yêu cầu đăng ký nên bất kỳ ai có ví và tiền mã hóa đều có thể sử dụng. Đây là cánh cửa bước vào hệ sinh thái tài chính phi tập trung (DeFi), mang lại cho người dùng quyền tự do tối đa. Tuy nhiên, DEX không hỗ trợ khách hàng như CEX và dễ khiến người dùng mắc phải các sai lầm không thể khôi phục.

Giới thiệu

Nếu bạn từng tiếp cận lĩnh vực tiền mã hóa, chắc hẳn đã nghe tới DEX. Có thể bạn đang sử dụng một CEX lớn nhưng muốn thử DEX hoặc mua token DeFi mới chưa được niêm yết trên CEX.

Dù bạn ở tình huống nào, cần hiểu rõ sự khác biệt giữa CEX và DEX trước khi quyết định. Mỗi loại đều có ưu và nhược điểm riêng, phù hợp với mục tiêu và kinh nghiệm từng người.

Tại sao lại có nhiều loại sàn giao dịch?

Nếu bạn là người mới giao dịch hoặc xuất thân từ tài chính truyền thống, có thể chưa phân biệt rõ CEX và DEX. CEX hoạt động như sàn chứng khoán: một tổ chức duy nhất quản lý sổ lệnh, nơi các bên đặt lệnh mua bán. Sổ lệnh này thực hiện khớp lệnh và thu phí giao dịch từ mỗi lượt mua bán.

Sổ lệnh và tổ chức vận hành là trung tâm của mô hình tập trung. Sử dụng CEX, bạn phải mở tài khoản và xác minh danh tính theo quy định. Sàn sẽ nắm giữ tài sản của bạn sau khi bạn nạp vào.

Ngược lại, DEX vận hành bằng hợp đồng thông minh — mã tự thực thi trên blockchain. Một nhóm hoặc dự án có thể xây dựng, duy trì DEX, nhưng về lý thuyết DEX có thể hoạt động tự động miễn là có người dùng cung cấp thanh khoản.

Không giống CEX, DEX hiếm khi dùng sổ lệnh mà áp dụng mô hình Automated Market Maker (AMM). Bạn chỉ cần một ví tiền mã hóa và đủ tiền để trả phí gas, phí giao dịch. Do DEX phi tập trung, người dùng không cần đăng ký hay tạo tài khoản.

CEX thân thiện với người dùng và là lựa chọn lý tưởng cho người mới bắt đầu. Nếu gặp sự cố, bạn luôn có thể liên hệ bộ phận hỗ trợ. DEX có nhiều ưu điểm nhưng thường phù hợp với người dùng dày dạn kinh nghiệm, ưu tiên phi tập trung hơn sự tiện lợi.

Sàn giao dịch tập trung: Ưu điểm

Dễ sử dụng

Các nền tảng tập trung hàng đầu chú trọng trải nghiệm người dùng trực quan. Người mới có thể dùng công cụ chuyển đổi đơn giản, còn nhà giao dịch chuyên sâu được hỗ trợ công cụ phân tích kỹ thuật nâng cao. CEX cũng thường cung cấp hướng dẫn chi tiết cho người dùng.

Đăng ký CEX tương tự như mở tài khoản ngân hàng — quy trình quen thuộc, không yêu cầu kỹ thuật. Hầu hết CEX đều chấp nhận thẻ tín dụng hoặc thẻ ghi nợ, giúp việc đầu tư tiền mã hóa lần đầu trở nên dễ dàng.

Hỗ trợ và bảo vệ

Một trong những khó khăn lớn nhất với người mới dùng DEX là làm quen các công cụ phi tập trung. Ví điện tử, địa chỉ, phí gas và các yếu tố blockchain khác có thể gây ra rủi ro nếu thao tác nhầm. Không có quản trị viên hỗ trợ, bạn sẽ phải tự xử lý khi mất cụm từ khôi phục hoặc gửi nhầm tiền.

Giao dịch trên CEX giúp phòng tránh những rủi ro này. Bộ phận hỗ trợ khách hàng có thể giúp bạn lấy lại tài khoản nếu mất truy cập; thông thường bạn không phải trả phí gas khi chuyển tài sản trong nội bộ sàn. Những biện pháp này giúp bảo vệ người dùng khỏi các sai lầm không thể hoàn tác phổ biến trên DEX.

Nhiều dịch vụ tích hợp

CEX cung cấp hệ sinh thái sản phẩm đa dạng, thực sự là “một điểm đến” cho người dùng tiền mã hóa. Trên CEX lớn, bạn có thể giao dịch, staking, tham gia thị trường NFT, launchpad, giao dịch P2P và nhiều dịch vụ khác — tất cả trong một nền tảng. Việc chuyển tiền giữa các sản phẩm đơn giản, thanh toán dễ dàng bằng thẻ và còn nhận ưu đãi từ các đối tác.

Sàn giao dịch tập trung: Nhược điểm

Dễ bị tấn công

Các tổ chức lớn như CEX thường là mục tiêu của các cuộc tấn công, khiến tài sản người dùng gửi trên sàn có nguy cơ bị đánh cắp. Dù các CEX đầu tư mạnh vào bảo mật, rủi ro bị hack hoặc mất trộm vẫn tồn tại. Đã từng có nhiều vụ tấn công lớn vào các nền tảng tập trung.

Phí giao dịch bổ sung

Hầu hết dịch vụ trên CEX đều thu phí giao dịch, có thể là phí ẩn hoặc đã gộp vào sản phẩm. Do chi phí vận hành cao, CEX thường khó cạnh tranh về mức phí thấp so với DEX. Tuy nhiên, nên cân nhắc giữa phí giao dịch trên CEX và phí gas trên DEX, nhất là khi mạng lưới quá tải.

Người dùng phải giao quyền quản lý tài sản

Khi dùng CEX, bạn phải nạp tiền vào ví của sàn, tức là chuyển quyền quản lý tài sản cho nền tảng. Do vậy, đôi khi bạn không thể rút tiền bất cứ lúc nào. Nếu sàn mất khả năng thanh toán, nguy cơ mất toàn bộ tài sản là có thật. Rủi ro này tương tự việc gửi tiền mặt vào ngân hàng — khi xảy ra khủng hoảng tài chính, bạn có thể không lấy được tiền.

Sàn giao dịch phi tập trung: Ưu điểm

Tự quản lý tài sản

Trên DEX, bạn giữ quyền kiểm soát tài sản cho đến khi giao dịch hoàn tất. Bạn chủ động chuyển, lưu trữ tài sản theo ý muốn. Nếu lưu trữ trong ví có cụm từ khôi phục chỉ mình bạn biết, bạn hoàn toàn kiểm soát tài sản. Đây là lợi ích cốt lõi với người đề cao phi tập trung.

Bảo mật và quyền riêng tư

DEX không yêu cầu thông tin cá nhân hay phải tin tưởng bên thứ ba bảo vệ dữ liệu. Thông tin của bạn không bị phơi bày cho kẻ xấu. Tuy nhiên, khi sử dụng bất kỳ sàn nào, bạn vẫn phải tuân thủ pháp luật tại nơi cư trú.

Rào cản tiếp cận thấp

Bạn chỉ cần một ví và một ít tiền mã hóa để giao dịch, trả phí gas là đã có thể sử dụng DEX. Điều này giúp mọi người trên toàn cầu dễ dàng tiếp cận. Những ai đề cao phi tập trung sẽ đánh giá cao tính riêng tư và khả năng truy cập này. Tuy nhiên, cần cân nhắc luật pháp địa phương và các quy định liên quan.

Sàn giao dịch phi tập trung: Nhược điểm

Khó sử dụng và tiếp cận

Với người mới, việc làm quen DEX khá khó khăn. Phí gas, pool thanh khoản, ví và trượt giá đều là những rào cản lớn. Để sử dụng DEX thành thạo, bạn cần thời gian học hỏi, hiểu biết rõ công cụ mình dùng để đầu tư an toàn.

Thiếu cổng chuyển đổi tiền pháp định

Trước đây, việc mua coin hoặc token đầu tiên là thử thách lớn. Ngày nay, các CEX lớn đều chấp nhận thẻ tín dụng, ghi nợ để mua tiền mã hóa. Một số DEX đã bắt đầu hỗ trợ chức năng này qua đối tác, song đa phần vẫn chưa chấp nhận thẻ.

Khó khăn về thanh khoản

DEX thường có khối lượng giao dịch và thanh khoản thấp hơn các CEX lớn. Độ sâu thị trường hạn chế, các giao dịch lớn dễ gây biến động giá mạnh. Nhà đầu tư lớn, giao dịch khối lượng cao sẽ có giá tốt hơn khi giao dịch OTC hoặc dùng CEX có sổ lệnh sâu.

Nên dùng DEX hay CEX?

Với người mới, CEX mang lại trải nghiệm đơn giản nhất, loại bỏ rào cản công nghệ của blockchain phi tập trung. Nếu gặp vấn đề, đội ngũ hỗ trợ CEX luôn sẵn sàng hướng dẫn.

Trên CEX, rủi ro mắc sai lầm không thể phục hồi — như mất quyền truy cập hoặc chuyển nhầm tài sản — thấp hơn nhiều. Nếu bạn mới bước vào thị trường hoặc cần dịch vụ đơn giản, dễ tiếp cận, CEX là lựa chọn tối ưu.

Ngược lại, DEX là cánh cửa bước vào DeFi. Chỉ với một ví tương thích Ethereum Virtual Machine (EVM), bạn có thể khám phá toàn bộ hệ DeFi. DEX là lựa chọn linh hoạt, tự do cho người dùng có kinh nghiệm.

Nếu bạn muốn đầu tư vào dự án mới vốn hóa nhỏ, DEX là lựa chọn lý tưởng. Dù CEX cũng niêm yết token mới, phần lớn token mới vẫn ra mắt và có thanh khoản đầu tiên trên DEX.

Để dễ quyết định, dưới đây là các trường hợp nên dùng mỗi loại sàn:

CEX

• Mua bán tiền mã hóa dễ dàng với tiền pháp định
• Không cần quản lý khóa riêng tư
• Truy cập thị trường thanh khoản cao, ít trượt giá
• Được hỗ trợ khách hàng khi cần
• Trải nghiệm đa dịch vụ trên một nền tảng

DEX

• Mua coin/token vốn hóa nhỏ chưa có trên CEX
• Toàn quyền kiểm soát tài sản
• Nhận phí giao dịch khi cung cấp thanh khoản
• Tận hưởng dịch vụ phi tập trung, thường có phí thấp
• Tiếp cận hệ DeFi đa chuỗi

Kết luận

Nếu định thử DEX, hãy tự nghiên cứu kỹ càng ngoài tài liệu này. Dù lợi ích hấp dẫn với một số người, bạn cần chắc chắn hiểu rõ cách sử dụng nền tảng và công cụ của mình.

Tham khảo thêm các bài viết về sàn phi tập trung nếu bạn muốn tìm hiểu sâu hơn. Nếu đã hài lòng với CEX hiện tại, không nhất thiết phải thay đổi. Với nhiều người, CEX là sự cân bằng lý tưởng giữa tiện lợi và hỗ trợ khách hàng.

Câu hỏi thường gặp

CEX và DEX khác nhau như thế nào?

CEX là nền tảng tập trung, giữ tài sản cho bạn; DEX là phi tập trung, bạn kiểm soát tài sản trực tiếp qua ví. CEX thường thanh khoản cao, giao dịch nhanh; DEX bảo mật và tự chủ tài sản tốt hơn.

Ưu, nhược điểm của CEX so với DEX là gì?

CEX có thanh khoản dồi dào, giao dịch nhanh, giao diện thân thiện nhưng phải nạp tiền và chấp nhận rủi ro bảo mật tập trung. DEX riêng tư, toàn quyền kiểm soát nhưng thanh khoản thường thấp, phí biến động.

CEX hay DEX an toàn hơn?

Mỗi loại có yếu tố bảo mật riêng. CEX bảo vệ vận hành tốt, có thể bảo hiểm nếu bị hack nhưng bạn phải tin vào sàn. DEX loại bỏ trung gian, giảm rủi ro lưu ký, nhưng phụ thuộc vào bạn và giao thức. Lựa chọn tùy thuộc ưu tiên cá nhân.

CEX và DEX khác biệt thế nào về phí và chi phí?

CEX thu phí giao dịch cố định, dễ dự đoán; DEX phí mạng thay đổi theo mức độ tắc nghẽn. CEX có thể tính thêm các khoản phí khác; DEX giảm chi phí vận hành nhờ loại bỏ trung gian nhưng phức tạp về kỹ thuật hơn.

Nên chọn CEX hay DEX phù hợp nhu cầu giao dịch?

Nếu bạn ưu tiên thanh khoản cao, bảo mật, dễ sử dụng hãy chọn CEX. Nếu ưu tiên riêng tư, toàn quyền kiểm soát và phi tập trung, hãy chọn DEX. Cân nhắc trình độ kỹ thuật và khối lượng giao dịch của bạn.