Khi nhận thấy ENS đang gặp thách thức trong công tác quản trị, tôi cho rằng đây là thời điểm thích hợp để thảo luận về những vấn đề của DAO.

Khi thị trường chuyển biến bất lợi, những vấn đề vốn đã tồn tại thường bị phóng đại và cuối cùng bị phơi bày. Gần đây, cả Aave lẫn ENS đều gặp phải các thách thức nội bộ về tổ chức, mà nguyên nhân cốt lõi đều liên quan đến mô hình DAO.

Sau nhiều năm phát triển, thực tế đã chứng minh rằng dù DAO đạt được sự phi tập trung, nhưng vẫn đối mặt với mọi vấn đề quản trị vốn tồn tại ở các tổ chức tập trung.

Chuyện gì đã xảy ra?

Những tranh cãi nội bộ gần đây tại Aave và ENS đang được cộng đồng bàn luận rộng rãi. Nếu bạn chưa nắm rõ, dưới đây là tóm tắt các sự kiện chính.

Đầu tiên là Aave. Mâu thuẫn phát sinh giữa Aave Labs và Aave DAO. Trước đó, Aave Labs đã thay thế ParaSwap bằng CoW Swap trên giao diện người dùng, chuyển khoản phí liên quan từ DAO sang địa chỉ do Aave Labs kiểm soát.

Kết quả, Aave DAO cáo buộc Aave Labs tư hữu hóa doanh thu giao thức. Aave Labs phản hồi rằng phí giao dịch thuộc tầng giao diện và sản phẩm, không phải giao thức cốt lõi, và việc vận hành giao diện phát sinh chi phí nên giữ lại khoản thu này là hợp lý.

Trong hệ thống Aave, DAO kiểm soát giao thức, bao gồm việc nâng cấp hợp đồng và quản lý ngân quỹ. Mọi đề xuất phát triển hay nâng cấp đều phải được DAO biểu quyết thông qua trước khi triển khai. Aave Labs là đội ngũ phát triển cốt lõi, đồng thời dẫn dắt sản phẩm, tiếp thị và các hoạt động tăng trưởng dự án.

Tóm lại, Aave Labs đã xây dựng giao thức và sau khi phát hành token, chuyển quyền sở hữu cho DAO. Nếu Aave Labs cần tài trợ cho phát triển, vận hành hoặc tiếp thị, đều phải xin DAO phê duyệt. Nếu không có sự đồng ý của DAO, Aave Labs không thể tiếp cận nguồn vốn này.

Từ góc nhìn của Aave Labs, DAO vẫn chưa “tìm được vai trò của mình”. Nếu không có sự cống hiến và tầm nhìn chiến lược của một số thành viên Aave Labs, Aave sẽ không có được vị thế như ngày hôm nay. Ý ngầm ở đây là quyền biểu quyết bằng AAVE chỉ tồn tại nhờ Aave Labs sáng tạo ra giao thức, nên DAO không nên tự đề cao quá mức.

Ở phía DAO, dù Aave Labs từng nắm “quyền tối cao” ở giai đoạn đầu, các sáng kiến sau như Lens và thậm chí phiên bản 4 đã tiêu tốn ngân quỹ lớn nhưng không đem lại lợi ích tương xứng. Một số ý kiến cho rằng Aave Labs liên tục tận dụng DAO cho mục tiêu riêng nhưng đều bị phát hiện.

Mâu thuẫn giữa những người sáng lập và hệ thống quản lý hiện tại là tranh chấp bên ngoài đối với DAO. Ngược lại, ENS đang đối mặt với xung đột nội bộ trong DAO.

Tháng trước, nhà sáng lập ENS Nick Johnson đã đăng thông điệp thẳng thắn trên diễn đàn, nêu rõ DAO hiện ngập trong tranh giành quyền lực, người tài rời bỏ, còn quyền lãnh đạo thuộc về những người thiếu kinh nghiệm hoặc không có lợi ích phù hợp với giao thức.

Thông điệp này có thể xuất phát từ đề xuất của Thư ký DAO ENS Limes, đề nghị chấm dứt ba nhóm công tác—Meta-Governance, Ecosystem và Public Goods—vào cuối nhiệm kỳ thứ sáu, ngày 31 tháng 12 năm 2024. Lý do: thứ nhất, các đề xuất đã biến thành kiểu “ủng hộ qua lại” mà thiếu trọng tâm vào công việc thực tế; thứ hai, không có tiêu chuẩn đầu vào dẫn đến “tiền xấu lấn át tiền tốt”. Limes cho rằng cải tiến quy trình không thể giải quyết vấn đề cấu trúc này, và đóng cửa là giải pháp duy nhất khả thi.

Các DAO hiện nay là bước thụt lùi

Đến hiện tại, DAO thành công nhất là cộng đồng Bitcoin, còn Ethereum có thể xếp sau. Vì sao quản trị DAO thường kém hiệu quả và đầy vấn đề? Là người luôn phản đối DAO dân chủ thuần túy, tôi xin đưa ra một số quan sát.

Thứ nhất, tiền đề khi xây dựng DAO là sai lầm cơ bản.

Blockchain và tiền mã hóa ra đời để chống lại quyền lực tập trung, dựa trên quan điểm rằng quyền lực tập trung dẫn đến quyết định thiếu công bằng. Dù phi tập trung được xem là tiêu chuẩn Web3 hay tập trung bị đổ lỗi cho sự mờ ám và tham nhũng, luận điểm vẫn là: “tập trung” là gốc rễ của mọi vấn đề.

Thực tế, những vấn đề ở tổ chức truyền thống cũng xuất hiện—thậm chí nghiêm trọng hơn—trong DAO. Thành lập DAO chỉ vì xem tập trung là “lạc hậu” đã bỏ qua bản chất thực sự của vấn đề.

Với nền tảng khoa học quản trị, tôi nhận thấy quản trị không phân biệt tập trung hay phi tập trung. Bản chất quản trị nằm ở bốn yếu tố: hoạch định, tổ chức, lãnh đạo và kiểm soát. Dù tôi đánh giá cao ý tưởng phi tập trung, thuật ngữ “DAO” cho thấy sự thiếu hiểu biết về khoa học quản trị và không quan tâm đến tiền lệ lịch sử.

Khoa học quản trị không đánh giá tập trung hay phi tập trung là tốt hay xấu, mà tìm kiếm phương pháp hiệu quả nhất. Với từng vấn đề, nếu tập trung hiệu quả thì dùng; nếu phi tập trung tốt hơn thì chọn. Quá trình tiến hóa tổ chức là chọn lọc tự nhiên. Cấu trúc chủ đạo hiện nay cho thấy DAO—dù được ca ngợi là ưu việt trong Web3—có thể thực sự đã lỗi thời. Việc “hồi sinh” này có thể chỉ là sự kỳ vọng của các cựu binh ngành.

Quản trị là hiểu rõ bản chất con người. DAO không thay đổi con người—yếu tố lớn nhất trong quản trị—và áp dụng quyết định dân chủ cuối cùng chỉ làm khuếch đại mặt xấu nhất của con người.

Tháng 6 năm 2024, CEO Yuga Labs Greg Solano đề xuất giải thể ApeCoin DAO và chuyển toàn bộ tài sản, trách nhiệm sang thực thể mới của Yuga Labs là ApeCo. Mục tiêu là tập trung nguồn lực cho ApeChain, Bored Ape Yacht Club và Otherside. Đề xuất đã được thông qua biểu quyết. Điều gây chú ý nhất là ApeCoin DAO thường có những đề xuất phi lý.

Độc giả quan tâm có thể tự xem trên Snapshot. Những đề xuất như phát triển game mới, mở sàn NFT riêng, hoặc tạo công cụ meme—đều khó khăn và ít hiệu quả—đều được thông qua liên tục. Đóng cửa DAO và trao quyền lại cho đội ngũ cốt lõi có thể gây tranh cãi, nhưng trong hoàn cảnh hiện tại, đó là phương án tối ưu.

Những tranh chấp và thách thức mà Aave và ENS gặp phải là điều phổ biến ở các công ty truyền thống: nhân sự lâu năm chống lại hệ thống mới, tổ chức ưu tiên tránh sai sót thay vì đổi mới. Công ty có cơ chế sàng lọc và loại bỏ, trong khi DAO mở gần như chắc chắn sẽ rơi vào tình trạng “tiền xấu lấn át tiền tốt”, không có hệ thống sửa sai. Người tài có thể nhận lương cao ở công ty hoặc tự khởi nghiệp. Tại sao họ lại làm việc cho vô số nhà đầu tư ẩn danh trong dự án rủi ro và ít phần thưởng?

Trong các dự án lớn, lâu đời, được thị trường công nhận rộng rãi, không có dự án nào thành công nhờ quyết định của DAO. Hầu hết trường hợp, đội ngũ cốt lõi hoặc nhà đầu tư quyết định hướng đi, DAO chỉ thực hiện biểu quyết hình thức.

Trước khi dự án trưởng thành, đây là cách duy nhất khả thi. Đội ngũ cốt lõi có chuyên môn và tầm nhìn vượt xa phần lớn người nắm giữ token, đồng thời hiểu sâu về dự án. Họ là người phù hợp nhất để đưa ra quyết định ban đầu. Có vô số ví dụ dân chủ đi sai hướng, như người Anh tra cứu “Brexit” trên Google sau khi bỏ phiếu, hoặc Ukraine bầu diễn viên hài làm tổng thống.

“Một công ty cần một người có quyền quyết định cuối cùng” đã trở thành nguyên tắc phổ biến. Điều này không có nghĩa hệ thống đó không mắc sai lầm, nhưng cho phép điều chỉnh kịp thời. Nếu mọi quyết định đều phải bàn bạc và đạt đồng thuận, sẽ dẫn đến tranh cãi bất tận và tê liệt. Người tiên phong DeFi AC từng nhận xét rằng mọi người nghi ngờ quyết định của ông và thử cách khác, nhưng cuối cùng mới hiểu vì sao lựa chọn tưởng như phi lý lại hợp lý.

Vấn đề thứ hai là vai trò mơ hồ của DAO trong hệ sinh thái.

Theo tôi, DAO là cấu trúc méo mó. Quyền lực giới hạn ở biểu quyết, còn quyền sở hữu mã nguồn giao thức, thương hiệu và công nghệ nằm ngoài DAO. Người nắm giữ token chỉ tham gia quản trị, không thực sự sở hữu giao thức.

Luận điểm cho rằng token blockchain công khai là tiền tệ hệ sinh thái là hợp lý, nhưng còn token DApp thì sao? Quy định toàn cầu hiện coi token là loại tài sản mới, không phải chứng khoán, nhưng bản chất tài sản cụ thể vẫn chưa xác định rõ.

Loại tài sản này—trao quyền quản trị mà không có quyền sở hữu—trở nên cực kỳ rủi ro khi phát sinh vấn đề. Ví dụ, nếu chi tiêu được DAO thông qua dẫn đến tham nhũng hoặc phân bổ quỹ không rõ ràng, ai chịu trách nhiệm? Là người biểu quyết, người thực hiện, hay nhà phát triển giao thức? Mọi người trong chuỗi này đều có phần trách nhiệm, nhưng không có cơ sở rõ ràng để truy cứu.

Cấu trúc công ty với pháp nhân, cổ đông, lãnh đạo được thiết kế để đảm bảo trách nhiệm rõ ràng khi xảy ra tranh chấp. Quản trị DAO cực kỳ mơ hồ ở điểm này. Trường hợp ENS, khi đề xuất phục vụ lợi ích cá nhân hoặc hỗ trợ lẫn nhau, không ai chịu trách nhiệm vì mọi bước đều theo quy trình quản trị và mỗi người biểu quyết đều có thể coi là “đồng phạm”.

Tôi không phủ nhận khái niệm DAO. Ngược lại, với kiến thức quản trị sâu rộng và tiền lệ lịch sử phong phú, quản trị phi tập trung hoàn toàn có thể hiệu quả và hợp lý hơn. Tuy nhiên, đa số dự án lại dựa vào “dân chủ tuyệt đối” để quản lý tổ chức trị giá hàng tỷ đô la, một thực tiễn đi ngược nguyên tắc vững chắc và giống như thụt lùi hơn là tiến bộ.

Cải tiến phải phù hợp từng DAO. Với Aave, trọng tâm là cân bằng mối quan hệ giữa Aave Labs và DAO. Với ENS, ưu tiên là tinh giản DAO, giữ chân nhân tài và xây dựng hệ thống thưởng-phạt cân bằng để duy trì người phù hợp.

Điều thú vị là tôi không nghĩ các nhà sáng lập có tầm nhìn này không nhận ra vấn đề của DAO. Có lẽ họ chỉ chưa chịu chấp nhận, tin rằng mình sẽ thành công nơi người khác thất bại. Cuối cùng, lịch sử ưu ái mô hình công ty là có lý do. Với ngành Web3, chỉ khi trải nghiệm thất bại, chúng ta mới biết đâu là con đường đúng.

Tuyên bố:

1. Bài viết này được đăng lại từ [Foresight News]. Bản quyền thuộc về tác giả gốc [Eric, Foresight News]. Nếu bạn có thắc mắc về việc đăng lại này, vui lòng liên hệ đội ngũ Gate Learn. Chúng tôi sẽ xử lý yêu cầu của bạn nhanh chóng theo quy trình đã thiết lập.
2. Miễn trừ trách nhiệm: Quan điểm và ý kiến trong bài viết này hoàn toàn thuộc về tác giả và không cấu thành lời khuyên đầu tư.
3. Các phiên bản ngôn ngữ khác do đội ngũ Gate Learn thực hiện. Không sao chép, phân phối hoặc đạo văn các bài dịch mà không dẫn nguồn Gate.