Trump kêu gọi "kiểm soát chung" Eo biển Hormuz với Iran, có thực sự khả thi không?

Nghệ thuật giao dịch hay là ảo tưởng địa lý? Trước cuộc phỏng vấn ngày 23, ông Trump đề xuất rằng, eo biển Hormuz đang bị phong tỏa trong tương lai có thể do Mỹ-Iran 「共同控制」 (cùng kiểm soát), thậm chí đùa rằng quyền quản lý sẽ do chính ông và lãnh tụ tối cao đảm nhiệm. Liệu kế hoạch này có khả thi thật sự không?
(Thông tin trước: Báo chí nước ngoài tiết lộ về “Kế hoạch hòa bình 15 điểm” của Trump Mỹ-Iran: Iran phải từ bỏ hoàn toàn chương trình hạt nhân để đổi lấy việc dỡ bỏ trừng phạt, tình hình Trung Đông có chuyển biến?)
(Bổ sung bối cảnh: Trump kêu gọi đàm phán “cùng kiểm soát eo biển Hormuz” với Mỹ, Iran phản bác tin giả: Bộ Quốc phòng đang chuẩn bị chiếm đảo phía sau lưng)

Mục lục bài viết

Toggle

• Một, xử lý “lợi ích hóa” về đường đỏ chủ quyền: khả năng thấp, nhưng còn có thể đưa ra đề nghị
• Hai, “Ủy ban quản lý liên hợp” theo logic thương mại: khả năng trung bình
• Ba, “bẫy thiên tài” về chiến lược: thử thách giới hạn của Trump
• Bốn, kết luận: cân bằng tinh tế giữa ảo tưởng và thực tế

Ngày 23 tháng 3 năm 2026, Tổng thống Mỹ Trump đã đưa ra một ý tưởng gây sốc trong cuộc phỏng vấn: nếu đàm phán thuận lợi, Mỹ và Iran có thể “cùng kiểm soát” eo biển Hormuz — trung tâm vận chuyển dầu mỏ toàn cầu, con đường chủ chốt của nguồn cung năng lượng. Trump thậm chí còn đùa rằng mô hình quản lý trong tương lai: “Có thể là tôi, và lãnh tụ tối cao, bất kể hiện tại hay người kế nhiệm là ai.”

Phát biểu này ngay lập tức thu hút sự chú ý rộng rãi của cộng đồng quốc tế, nhưng cũng bị Tehran phản đối mạnh mẽ. Bộ Ngoại giao Iran tuyên bố chưa có đàm phán thực chất với phía Mỹ, đồng thời nhấn mạnh an ninh eo biển là đường đỏ chủ quyền của họ, tuyệt đối không để các thế lực nước ngoài can thiệp. Vậy, kế hoạch “cùng quản lý” của Trump thực sự khả thi đến mức nào? Chúng ta có thể phân tích từ ba góc độ.

Một, xử lý “lợi ích hóa” đường đỏ chủ quyền: khả năng thấp, nhưng còn có thể đề xuất

Với Iran, eo biển Hormuz là tài sản chiến lược cốt lõi của quốc gia, liên quan trực tiếp đến an ninh quốc gia và đòn bẩy địa chính trị. “Cùng quản lý” chắc chắn sẽ bị xem là nhượng bộ chủ quyền, chi phí chính trị rất cao. Tuy nhiên, trong thực tế đã có một số tàu thuyền trả “phí phê duyệt của Tehran” để đảm bảo thông hành, cho thấy Iran có độ linh hoạt nhất định. Nếu kế hoạch “cùng quản lý” của Trump được trình bày dưới dạng “thu phí bảo vệ hoặc phí qua lại” và lấy việc dỡ bỏ trừng phạt làm điều kiện, Iran có thể sẽ xem xét thỏa hiệp không chính thức dưới áp lực kinh tế, nhưng khả năng chính thức đồng quản lý vẫn rất thấp.

Hai, “Ủy ban quản lý liên hợp” theo logic thương mại: khả năng trung bình

Kế hoạch “cùng kiểm soát” của Trump có thể không phải là tuần tra song hành quân sự, mà hướng tới hợp tác về mặt kỹ thuật hoặc quản lý. Ví dụ, có thể mô phỏng theo mô hình Kênh đào Suez, thành lập “Ủy ban quản lý tuyến đường chung” do các quốc gia trung gian như Oman, Qatar đứng ra giám sát việc tàu thuyền qua lại, đảm bảo dòng chảy năng lượng ổn định. Mô hình này phù hợp với tư duy “ổn định mang lại lợi nhuận” của Trump, đồng thời vẫn giữ danh nghĩa quản lý của Iran, là một phương án dung hòa khả thi tương đối.

Ba, “bẫy thiên tài” về chiến lược: thử thách giới hạn của Trump

Kế hoạch này cũng có thể là một thử nghiệm chiến lược của Trump:

• Nếu Iran chấp nhận “cùng kiểm soát”, các hoạt động hạt nhân và các hoạt động của các lực lượng trung gian của Iran sẽ bị giám sát chặt chẽ hơn.
• Nếu Iran từ chối, Mỹ có thể lấy cớ “đã đưa ra lời đề nghị hòa bình” để giữ thế cao hơn về mặt đạo đức, tạo tiền đề cho các hành động quân sự trong tương lai.

Từ góc độ này, phát ngôn của Trump giống như một “trò chơi tâm lý và đàm phán”, chứ không phải là chính sách sẽ thực thi ngay lập tức.

Bốn, kết luận: cân bằng tinh tế giữa ảo tưởng và thực tế

Trong ngắn hạn, khả năng “cùng quản lý” eo biển Hormuz giữa Mỹ và Iran gần như không thể thực hiện, vì liên quan đến chủ quyền và an ninh quốc gia cốt lõi. Tuy nhiên, nếu được đóng gói thành “Hiệp ước an toàn hàng hải quốc tế”, thông qua trung gian của bên thứ ba và hợp tác theo cơ chế thương mại, Mỹ vẫn có thể tác động đến quyết định của Iran, đồng thời giành lợi thế chiến lược trong khủng hoảng năng lượng toàn cầu. Đề xuất của Trump giống như một cuộc chiến giá cả và tâm lý đầy rủi ro: đối với Mỹ, là con bài giữ ổn định giá dầu; đối với Iran, là thử thách giới hạn của Mỹ.

Vì vậy, giá trị thực sự của kế hoạch này có thể không nằm ở việc thực thi ngay lập tức, mà nằm ở việc tạo ra “khoảng đàm phán” thông qua đàm phán, truyền thông và trò chơi tâm lý, để mở ra không gian đàm phán cho các sắp xếp về năng lượng và an ninh trong tương lai của hai bên.