Từ Sahara đến Tradoor, điểm qua các chiêu trò “lao dốc đa dạng” gần đây của các đồng coin rác

Tác giả: Asher, Odaily Nhật Báo Hành Tinh

Mặc dù thị trường có dấu hiệu phục hồi trong những ngày gần đây, nhưng kể từ “sự kiện sập 1011”, thế giới tiền mã hóa vẫn bị bao phủ bởi một bầu không khí u ám khó xua tan. Đặc biệt đáng chú ý, một loạt các đồng coin mới ra mắt dường như cùng bị nhấn nút “giảm giá”, liên tiếp xuất hiện các kịch bản sập giá đa dạng: giảm một nửa chỉ trong một ngày, lao dốc hơn 80%, vừa mở bán đã tăng vọt rồi trượt dài, airdrop bị bán tháo tập trung… Đáng chú ý, các biến động này chủ yếu tập trung ở các dự án mới lên sàn Binance Alpha.

Chỉ trong vài tuần ngắn ngủi, nhiều sự kiện “lao dốc bất thường” đã liên tiếp xảy ra. Dòng tiền on-chain, hoạt động của market maker, phản ứng và sự im lặng của đội ngũ đã ghép lại một phần sự thật về làn sóng này. Dưới đây, Odaily Nhật Báo Hành Tinh sẽ tổng hợp một số trường hợp “sập giá kiểu mới” tiêu biểu và được bàn luận nhiều nhất gần đây.

Sahara AI: Lao dốc hơn 50% trong thời gian ngắn, do thanh lý quy mô lớn từ hợp đồng perpetual + short tập trung khuếch đại

Tối 29/11, token SAHARA của Sahara AI giảm hơn 50% chỉ trong thời gian ngắn, giá sau đó cũng không hồi phục rõ rệt, hiện giao dịch ở mức 0,03869 USD.

Biểu đồ SAHARA K

Ngày hôm sau, đội ngũ Sahara AI nhanh chóng ra thông báo nhằm trấn an thị trường, với ba điểm chính:

• Không có thành viên đội ngũ hay nhà đầu tư nào bán tháo: tất cả vẫn đang bị khóa token, còn đúng một năm nữa mới đến đợt unlock đầu tiên (tháng 6/2026).
• Hợp đồng thông minh không gặp vấn đề: không bị hack, không bị chỉnh sửa, không có chuyển token bất thường.
• Hoạt động kinh doanh chỉ đang điều chỉnh, không gặp sự cố: nội bộ đang tích hợp tài nguyên, tập trung phát triển các mảng tăng trưởng nhanh.

Những điều này nghe có vẻ “vô hại”, nhưng cộng đồng lại không quan tâm đến các điểm này. KOL “Crypto Fearless” đăng trên X rằng, sự giảm giá bất thường của SAHARA là do “một market maker chủ động bị thanh lý dây chuyền”: một market maker lớn vận hành nhiều dự án đã bị sàn chú ý ở một dự án, kéo theo việc tất cả các vị thế liên quan bị kiểm soát rủi ro, SAHARA chỉ là một “nạn nhân liên đới”.

Tuy nhiên, Sahara AI chính thức nhanh chóng phủ nhận quan điểm này, nhấn mạnh market maker của họ chỉ có Amber Group và Herring Global, cả hai đều bình thường, không bị kiểm tra hay thanh lý, đội ngũ cho biết sự lao dốc chủ yếu đến từ thanh lý quy mô lớn ở hợp đồng perpetual + short tập trung khuếch đại. Nói cách khác, “không phải lỗi của chúng tôi, mà là do cấu trúc thị trường tự sập”. Hiện tại, đội ngũ vẫn đang liên hệ trực tiếp với các sàn liên quan, sẽ công bố thêm thông tin sau khi xác minh.

aPriori: 60% airdrop bị “vặt lông”, token giảm gần 80% kể từ khi lên sàn

aPriori là dự án được đầu tư cao trong hệ sinh thái Monad, token APR chọn lên sàn BNB Chain “sớm” trước khi Monad mainnet ra mắt. Ngày 23/10, APR được niêm yết trên Binance Alpha và Binance Futures, giá mở cửa từng lên hơn 0,7 USD nhưng sau đó giảm liên tục, hiện còn 0,13 USD. Giá yếu ngay khi mở bán đã khiến cộng đồng nghi ngờ, nhưng điểm bùng nổ thực sự xuất hiện sau vài tuần.

Biểu đồ APR K

Tin tức gây sốc nhất: 60% airdrop của dự án bị một thực thể nhận qua 14.000 địa chỉ khác nhau. Ngày 11/11, dữ liệu on-chain của Bubblemaps cho thấy, 60% airdrop của aPriori bị một thực thể nhận qua 14.000 ví liên kết, các ví này nạp 0,001 BNB vào Binance rồi chuyển APR sang các ví mới trong thời gian ngắn.

Biểu đồ khí cầu địa chỉ “chuột” APR

Tuy nhiên, điều khiến cộng đồng bức xúc hơn dữ liệu là — dự án hoàn toàn không phản hồi. Ngày 14/11, Bubblemaps cho biết đã liên hệ đội ngũ aPriori từ lâu, đề nghị giải thích về việc “60% airdrop bị một thực thể nhận qua 14.000 địa chỉ”, nhưng đến nay vẫn chưa nhận được trả lời.

Ngoài ra, “thám tử blockchain” ZachXBT cũng đăng trên X rằng, anh đã nhắn riêng cho đồng sáng lập aPriori để hỏi về vấn đề “chuột”, nhưng đến ngày 18/11 vẫn chưa nhận được phản hồi.

Đồng thời, tài khoản X chính thức ngừng cập nhật, quản trị viên Discord gần như biến mất, cộng đồng từ thất vọng chuyển sang phẫn nộ:

• “Dự án đã bỏ chạy rồi à?”
• “Đội ngũ đi làm dự án khác rồi à?”
• “Dự án được đầu tư lớn mà lại làm vậy sao?”

Đến ngày 21/11, đội ngũ cuối cùng cũng lên tiếng, nhưng không trả lời câu hỏi cốt lõi, chỉ nói “không phát hiện bằng chứng đội ngũ hoặc quỹ nhận airdrop”, và cố gắng chuyển sự chú ý sang airdrop trên Monad mainnet, hứa sẽ tặng “nhiều APR không khóa cho cộng đồng Monad”. Tuy nhiên, phát ngôn này không dập tắt được nghi ngờ, thậm chí còn bị nhiều thành viên cộng đồng cho là “né tránh trọng tâm”.

Tệ hơn, khi Monad mainnet ra mắt, sự kiện airdrop APR gần như không ai quan tâm, các kênh chính thức lại rơi vào im lặng. Từ một dự án đình đám được đầu tư lớn, chỉ chưa đầy một tháng đã mất sạch lòng tin cộng đồng.

Irys: Một thực thể nhận 20% airdrop qua 900 ví cụm, đã bán tháo 4 triệu USD

Irys là blockchain L1 tập trung “dữ liệu thông minh” được đầu tư gần 20 triệu USD, nhưng airdrop và các hành vi on-chain trước mainnet đã khiến thị trường nghi ngờ về việc “chuột” bán tháo kiếm lời.

Trước ngày lên sàn: 900 địa chỉ nạp tiền tập trung

Ngày 28/11, nền tảng phân tích on-chain Bubblemaps cho biết, trước ngày IRYS mainnet ra mắt, 900 địa chỉ nhận ETH từ sàn Bitget trong nhiều khung thời gian, các địa chỉ này có đặc điểm giống nhau:

• Không có lịch sử on-chain (ví mới hoàn toàn);
• Số ETH nhận được gần như nhau;
• Đều nhận airdrop IRYS trong ngày lên sàn.

Các địa chỉ này tổng cộng nhận khoảng 20% lượng airdrop IRYS.

Phân tích sâu hơn: Cụm Sybil điển hình

Bubblemaps chia 900 địa chỉ thành 20 đợt nạp, mỗi đợt khoảng 50 địa chỉ, phát hiện:

• Thời gian: 21-24/11, Bitget thực hiện 20 đợt nạp;
• Mô hình giống nhau: mỗi đợt chuyển số ETH nhỏ, cách tạo ví, kích hoạt, thao tác gần như giống hệt;
• Đặc điểm: đồng loạt hoạt động trong thời gian ngắn, hành vi trùng lặp.

Mô hình này là “cụm Sybil” điển hình, cho thấy đây là hành động có tổ chức, được lên kế hoạch.

Đường đi token: Từ airdrop đến sàn giao dịch

Theo dõi 500 địa chỉ, đều theo quy trình:

• Nhận airdrop IRYS;
• Chuyển toàn bộ token sang một ví mới (“rửa ví”);
• Ví mới chuyển IRYS lên sàn Bitget;
• Nhiều khả năng bán trực tiếp trên sàn.

Đến nay, khoảng 4 triệu USD IRYS đã được bán qua con đường này lên Bitget.

Biểu đồ khí cầu địa chỉ “chuột” IRYS

Irys phản hồi: Cụm Sybil không liên quan đội ngũ hay nhà đầu tư

Trước các phân tích on-chain về cụm Sybil nhận airdrop IRYS, đội ngũ đã điều tra nội bộ và xác minh với các đối tác, sàn giao dịch. Phản hồi chính thức:

• Không liên quan đội ngũ hay nhà đầu tư: ví nhận airdrop không liên quan ví đội ngũ, quỹ hay nhà đầu tư. Token IRYS của đội ngũ, quỹ và sáng lập đều chưa bán, vẫn bị khóa theo quy định unlock.
• Xem lại thiết kế airdrop và biện pháp chống Sybil: dự án đã áp dụng nhiều biện pháp chống Sybil từ trước khi lên sàn, loại bỏ một số trường hợp rõ ràng, nhưng vẫn không ngăn được cụm Sybil. Đội ngũ cho biết đây là lỗ hổng thiết kế airdrop, không phải do đối tác thực thi, cam kết sẽ cải thiện trong tương lai.
• Kế hoạch tiếp theo: đội ngũ sẽ cập nhật tiến độ dự án thường xuyên, gồm phát triển mạng lưới, xây dựng hệ sinh thái, thông báo công ty lớn. Về sản phẩm và hệ sinh thái, sẽ tiếp tục tối ưu giao thức, mở rộng tích hợp, thúc đẩy ứng dụng dữ liệu, hỗ trợ người dùng và dev dài hạn.

Đội ngũ nhấn mạnh, sự kiện này không ảnh hưởng vận hành mainnet IRYS, cũng không thay đổi mục tiêu dài hạn. Họ sẽ xây dựng và minh bạch liên tục để lấy lại niềm tin cộng đồng, thay vì chỉ giải thích suông.

Tradoor: Top 10 địa chỉ nắm 98% tổng cung, sập gần 80% trong thời gian ngắn

Dự án Binance Alpha Tradoor, token TRADOOR ngày 1/12 lập đỉnh lịch sử 6,64 USD, nhưng trong 24h tiếp theo giảm chóng mặt gần 80%, còn 1,47 USD; hiện giá là 1,39 USD.

Biểu đồ TRADOOR K

Dữ liệu on-chain cho thấy Tradoor cực kỳ tập trung: chỉ 10 địa chỉ kiểm soát 98% tổng cung, một địa chỉ nắm tới 75% token. Lượng thanh khoản còn lại gần như không đáng kể, tổng pool DEX dưới 1 triệu USD, chỉ một lệnh lớn cũng có thể khiến giá sập ngay lập tức.

Ngoài ra, airdrop bị hoãn và lỗi ở cơ chế staking càng làm khủng hoảng niềm tin: airdrop hứa “sớm” bị đẩy sang tháng 2/2026, cộng thêm lỗi staking khiến holder nhỏ lẻ gần như không thể thoát khi giá sập. Đáng chú ý, TRADOOR sập giá vào lúc 4-5h sáng giờ Việt Nam, khi đa số holder đang ngủ, tỉnh dậy thì đã không thể cứu vãn.

“Chốt lời khi còn có thể” mới là thượng sách

Như trader crypto Ansem từng đăng trên X, giai đoạn tích lũy giá trị chủ yếu của ngành crypto “cơ bản đã kết thúc”, đa số token (“95% rác”) khó duy trì giá trị lâu dài. Tương lai, giá trị thực sự sẽ nằm ở stablecoin, cũng như các công ty fintech truyền thống như Stripe, Coinbase, Robinhood xây dựng hạ tầng blockchain riêng, chứ không phải các dự án token hiện tại.

Vì vậy, dù thị trường crypto có hồi phục, các altcoin hot có thể tăng ngắn hạn, nhà đầu tư thậm chí “kiếm được một nhịp”. Nhưng điều này không có nghĩa được phép lơ là, cũng không nên mơ mộng x vài lần, x chục lần lợi nhuận — các altcoin “sập kiểu mới” vẫn sẽ xuất hiện. Trong bối cảnh hiện tại, “chốt lời khi còn có thể” vẫn là chiến lược an toàn nhất.