Hiểu về báo cáo lưu chuyển tiền tệ(Cash Flow Statement) dành cho nhà đầu tư

Tại sao tiền mặt quan trọng hơn lợi nhuận

Nhiều nhà đầu tư cho rằng báo cáo lợi nhuận là báo cáo quan trọng nhất, nhưng điều họ bỏ qua là báo cáo dòng tiền(Cash Flow Statement). Đó chính là con số “thực sự mua nước, mua thức ăn” được.

Lợi nhuận mà công ty báo cáo có thể chỉ là con số trên giấy tờ, nhưng tiền mặt mới là máu của doanh nghiệp. Nếu doanh nghiệp không có đủ tiền mặt chảy vào, thì dù lợi nhuận cao nhất cũng có thể thất bại.

Báo cáo dòng tiền mặt do đó đóng vai trò kể câu chuyện khác biệt so với các báo cáo tài chính khác. Nó thể hiện:

• Công ty nhận tiền mặt từ đâu
• Dùng tiền mặt vào việc gì
• Khi kết thúc kỳ, còn lại bao nhiêu tiền mặt

Sự khác biệt giữa ba loại báo cáo tài chính

Trong phân tích cơ bản (Fundamental Analysis), nhà đầu tư cần đọc ba loại báo cáo tài chính, chúng thể hiện các hình ảnh khác nhau:

Bảng cân đối kế toán (Balance Sheet) chụp trạng thái của công ty tại một ngày cụ thể, gồm tài sản, nợ phải trả và vốn chủ sở hữu. Nếu so sánh thì giống như chụp hình công ty “tại một thời điểm”, xem ngày đó công ty có tổng tài sản là bao nhiêu.

Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh (Income Statement) thể hiện kết quả hoạt động trong một khoảng thời gian, như năm, quý hoặc nửa năm. Báo cáo này cho biết công ty có doanh thu bao nhiêu, chi phí bao nhiêu, và còn lợi nhuận (hoặc lỗ). Đây là chỉ số thể hiện khả năng tạo lợi nhuận của công ty.

Báo cáo dòng tiền mặt (Cash Flow Statement) ghi nhận dòng tiền thực sự chảy vào và ra. Thường thì công ty có thể báo lợi nhuận trong báo cáo kết quả, nhưng tiền mặt thực tế chưa chắc đã chảy vào (như khách hàng còn nợ) hoặc tiền ra để đầu tư lớn.

Cấu trúc của báo cáo dòng tiền gồm ba phần chính

1. Dòng tiền từ hoạt động kinh doanh (Operating Cash Flow)

Đây là phần cốt lõi của báo cáo dòng tiền, thể hiện tiền mặt nhận và chi từ hoạt động kinh doanh hàng ngày:

Dòng tiền vào:

• Bán hàng hóa/dịch vụ
• Hoa hồng, phí bản quyền
• Tiền nhận trước từ khách hàng

Dòng tiền ra:

• Mua nguyên vật liệu, hàng hóa
• Tiền lương nhân viên
• Tiền điện, thuê nhà
• Thuế, các khoản chi phí khác

Nếu dòng tiền từ hoạt động kinh doanh âm hoặc thấp, nhà đầu tư cần cảnh báo rằng công ty có thể gặp vấn đề trong việc thu tiền từ khách hàng hoặc chi phí không kiểm soát được.

2. Dòng tiền từ hoạt động đầu tư (Investing Cash Flow)

Phần này thể hiện tiền mặt liên quan đến mua bán tài sản dài hạn:

Dòng tiền vào:

• Bán đất, nhà xưởng
• Bán chứng khoán (cổ phiếu hoặc trái phiếu)
• Bán tài sản khác

Dòng tiền ra:

• Mua máy móc, thiết bị
• Mua đất, xây dựng
• Đầu tư vào bất động sản, cổ phiếu công ty khác

Ở đây, ta thấy rõ tầm quan trọng của việc phân biệt: nếu Investing Cash Flow âm nhiều, có thể là công ty đang phát triển, liên tục đầu tư cho tương lai; còn nếu dương nhiều, có thể là công ty đang bán tài sản hoặc ngừng hoạt động.

3. Dòng tiền từ hoạt động tài chính (Financing Cash Flow)

Phần này cho biết công ty huy động vốn và trả nợ như thế nào:

Dòng tiền vào:

• Phát hành trái phiếu (nợ vay, trái phiếu)
• Phát hành cổ phiếu mới
• Vay ngân hàng

Dòng tiền ra:

• Trả nợ vay
• Trả cổ tức
• Mua lại cổ phiếu
• Trả trái phiếu

Nếu công ty liên tục có Financing Cash Flow âm, nghĩa là đang trả nợ và không vay thêm, điều này là tín hiệu tích cực.

Báo cáo dòng tiền “tốt” trông như thế nào

Cần cẩn thận vì nhiều người nghĩ rằng “tiền mặt còn nhiều = tốt”, nhưng thực tế phức tạp hơn:

Dấu hiệu tích cực:

• Dòng tiền từ hoạt động kinh doanh tăng theo năm → công ty tạo ra tiền từ hoạt động thực sự
• Free Cash Flow (OCF - CapEx) dương → còn tiền sau đầu tư
• Dòng tiền từ hoạt động tài chính âm → đang trả nợ

Dấu hiệu cảnh báo:

• Dòng tiền từ hoạt động kinh doanh âm nhưng báo lợi nhuận → chỉ là con số trên giấy
• Dòng tiền từ hoạt động tài chính dương liên tục → có thể đang vay thêm
• Bán nhiều tài sản (Investing CF dương) → có thể là thu nhập một lần, không bền vững

Phân tích sâu dòng tiền

Bước 1: Xem dòng tiền từ hoạt động kinh doanh

Đây là bước đầu tiên. Nếu dòng tiền từ hoạt động kinh doanh (Operating CF) thấp hoặc âm, thì phần còn lại rất hạn chế.

Nhà đầu tư cần tự hỏi:

• Tại sao dòng tiền thấp? Do doanh thu thấp hay khách hàng còn nợ?
• Nợ khách hàng tăng lên không? (Xem qua các khoản hàng tồn kho, phải thu)

Bước 2: Xem dòng tiền từ hoạt động đầu tư

Đừng chỉ dựa vào con số:

• Dương nhiều = đầu tư mạnh (Có thể tốt hoặc xấu)
• Âm nhiều = bán tài sản (Có thể là điều chỉnh hoặc lợi nhuận tạm thời)

Phải xem trong bối cảnh phát triển hay thu hẹp của doanh nghiệp.

Bước 3: Xem dòng tiền từ hoạt động tài chính

• Nếu Financing CF âm liên tục = công ty không cần vay thêm, dù dòng tiền còn ít
• Nếu dương liên tục = cần xem dòng tiền từ hoạt động kinh doanh có đủ không

Ví dụ thực tế: Microsoft

Xem Microsoft từ 2020-2023 để thấy mô hình tốt:

Microsoft có dòng tiền từ hoạt động kinh doanh mạnh, bắt đầu từ $60 nghìn tỷ đô la, tăng lên đến $87 nghìn tỷ trong năm 2023. Điều này cho thấy doanh thu thực sự từ hoạt động.

Công ty còn liên tục đầu tư, với (Investing CF âm) khoảng 1/4 dòng tiền từ hoạt động, mức hợp lý cho một công ty lớn.

Điểm đáng chú ý là Microsoft mua lại cổ phiếu đều đặn ($40-50 tỷ), thể hiện sự tự tin của ban lãnh đạo, đồng thời tăng giá trị cho cổ đông.

Cuối cùng, Microsoft còn dư (Free Cash Flow = Operating CF - CapEx) khoảng $50-60 tỷ, thể hiện tiềm lực tài chính rõ ràng.

Tiền mặt nhiều không hẳn đã tốt

Đây là quan điểm sai lầm của nhiều nhà đầu tư mới, nghĩ rằng công ty có nhiều tiền mặt là tốt. Thực tế, điều này có thể là:

• Công ty đang tiết kiệm không sinh lợi (không tạo ra giá trị)
• Công ty thiếu cơ hội đầu tư tốt
• Công ty không hiệu quả trong sử dụng vốn

Ngược lại, công ty có ít tiền mặt có thể là:

• Đang dùng vốn để phát triển
• Liên tục đầu tư dài hạn
• Quản lý vốn hiệu quả

Tóm lại

Báo cáo dòng tiền (Cash Flow Statement) không phải chỉ đọc dòng cuối cùng và kết luận. Phân tích thực sự cần xem cả ba phần một cách sâu sắc:

1. Operating CF = Công ty có tạo ra tiền thực sự không?
2. Investing CF = Công ty đang đầu tư cho tương lai hay ngừng hoạt động?
3. Financing CF = Công ty là chủ nợ hay vay mượn?

Kết hợp với phân tích bảng cân đối và báo cáo kết quả, nhà đầu tư mới có thể đánh giá đúng nền tảng của công ty và ra quyết định đầu tư cẩn trọng.

Các ví dụ khác cần nghiên cứu: [Tài sản lưu động là gì và gồm những gì] [EBITDA là gì]