Tác giả: Climber, CryptoPulse Labs
Trụ sở chính của Sở Giao dịch Chứng khoán New York nằm tại số 18 Broadway, thành phố New York, bang New York, Mỹ, phía nam của góc phố Wall.
Đây cũng là trung tâm giao dịch tài chính toàn cầu, từng sinh ra vô số những nhà giao dịch thiên tài. Cũng truyền cảm hứng cho nhiều bộ phim truyền hình, như 《Wall Street》, 《The Big Short》, 《The Wolf of Wall Street》, 《Barbarians at the Gate》…
NYSE thành lập năm 1792, đến nay đã trở thành sàn giao dịch chứng khoán lớn nhất thế giới. Ngoài cuối tuần và các ngày nghỉ giao dịch định kỳ, thời gian giao dịch của NYSE là từ 9:30 sáng đến 16:00 chiều. Điều này khiến nhiều nhà giao dịch và nhà đầu tư thán phục, tại sao sàn giao dịch này không mở thêm vài giờ nữa để họ có thể kiếm thêm nhiều tiền hơn.
Nhưng chính nhờ hệ thống quy định nghiêm ngặt và chuẩn mực của sàn giao dịch, đã giúp khoảng 2400 công ty toàn cầu niêm yết tại đây, và liên tục nhiều năm giữ vị trí sàn giao dịch chứng khoán lớn nhất thế giới.
Tính đến cuối năm ngoái, tổng giá trị thị trường chứng khoán Mỹ toàn cầu ước tính khoảng 67,8 nghìn tỷ USD, nhưng tổng giá trị thị trường của các công ty niêm yết trên NYSE đã khoảng 44,7 nghìn tỷ USD, chiếm hơn 65%!
Ngoài ra, trong số 30 công ty thuộc chỉ số trung bình công nghiệp Dow Jones, có 24 công ty niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán New York. Từ đây có thể thấy rõ tầm quan trọng và sự lâu đời của nó.
Hôm nay, NYSE mẹ đang cố gắng ra mắt một nền tảng giao dịch kỹ thuật số hoàn toàn mới: cho phép chứng khoán token hóa, giao dịch thanh toán chuỗi 24/7, tiền ổn định (stablecoin) ra vào, chỉ chờ phê duyệt của cơ quan quản lý.
Rốt cuộc, tại sao NYSE lại làm như vậy, có phải chỉ là chiêu trò hay là một tầm nhìn mới? Chúng ta có thể mở rộng lịch sử hơn 230 năm của nó, có thể từ đó tìm thấy những gợi ý cho cuộc cách mạng mới.
1. Nguồn gốc: Từ giao dịch trên phố đến hệ thống****Khởi đầu
Thời gian quay trở lại năm 1792, chỉ cách 16 năm sau khi tuyên bố Độc lập của Mỹ.
Lúc đó, có 24 nhà môi giới chứng khoán tụ tập dưới một cây phong ở phố Wall, New York, và ký kết “Thỏa thuận Buttonwood”.
Chủ đề của thỏa thuận không phải là thành lập một sàn giao dịch, mà là xác lập quy tắc liên minh giao dịch. Ví dụ như các nhà môi giới ưu tiên giao dịch lẫn nhau, thống nhất hoa hồng, tránh cạnh tranh khốc liệt, vi phạm hợp đồng sẽ bị loại khỏi nhóm.
Về bản chất, nó giống như một liên minh tín dụng độc quyền và tự quản, rất tương tự với whitelist và cơ chế đồng thuận của các dự án DeFi ngày nay.
Vì vậy, đây có thể xem là hình thức giao dịch môi giới riêng tư từ rất sớm, và việc ký kết dưới cây phong cũng không phải để mang tính lễ nghi, mà chủ yếu vì họ không có tiền thuê địa điểm giao dịch cố định.
Thời đó, các giao dịch thường diễn ra tại quán cà phê, trên phố, dưới cây, vì thời tiết ở New York không tốt thì ngưng giao dịch, giống như nông dân trồng trọt phải dựa vào thời tiết để làm việc, ngày mưa lượng giao dịch sẽ giảm rõ rệt.
Phương thức giao dịch này, dù còn mang tính câu lạc bộ tư nhân, nhưng lại trở thành nền tảng cho hệ thống của sàn giao dịch mạnh nhất thế giới ngày nay.
2. Công nghiệp hóa: Sự phát triển điên cuồng của vốn
Cùng với thời kỳ công nghiệp hóa, NYSE dần trở thành trung tâm cầu nối của vốn Mỹ.
Giai đoạn này khoảng từ 1860 đến 1914, tức là trước thời điểm Chiến tranh Thế giới thứ nhất.
Cuộc cách mạng công nghiệp đã thúc đẩy làn sóng niêm yết doanh nghiệp, các ngành đường sắt, thép, dầu khí, điện lực đã tạo ra nhu cầu huy động vốn lớn, các công ty tiêu biểu ra đời như Standard Oil, U.S. Steel, General Electric…
Tuy nhiên, trong giai đoạn này, sàn giao dịch cũng có những đổi mới về thể chế, như giới thiệu thời gian giao dịch cố định, quy tắc niêm yết rõ ràng, xây dựng chế độ “hét giá” trong sàn (Open Outcry).
Tuy nhiên, điều này khiến các phòng giao dịch thời đó giống như “hiện trường đánh nhau”, cho đến trước khi có giao dịch điện tử, NYSE chủ yếu dựa vào tiếng hét để vận hành.
Các nhà môi giới dựa vào hét giá, cử chỉ còn quan trọng hơn lời nói, xô đẩy, hét lớn là chuyện thường ngày, có người thậm chí bị hỏng giọng vì hét quá nhiều, thậm chí mất giọng vĩnh viễn. Có tin đồn rằng có nhà môi giới ăn trứng sống để bảo vệ giọng.
Vì vậy, trong giai đoạn này, dù phương thức giao dịch còn khá “nguyên thủy”, nhưng NYSE đã đảm nhận vai trò “trái tim” của vốn công nghiệp Mỹ, cung cấp nguồn máu liên tục cho tiến trình văn minh công nghiệp và xã hội hiện đại.
Cùng lúc, sự thịnh vượng do cuộc cách mạng công nghiệp mang lại đã giúp NYSE giữ vị trí trung tâm tài chính thế giới, nơi đây đã diễn ra vô số huyền thoại về sự giàu có, và vô số nhà đầu tư nhỏ lẻ đã thực hiện ước mơ làm giàu. Mọi thứ dường như đang tiến về phía tốt đẹp nhất, thiên đường không xa nữa.
3. Khủng hoảng lớn: Sự “tái cấu trúc” của NYSE
Sau chiến tranh thế giới thứ nhất, Mỹ trở thành nhà máy của thế giới và trung tâm vốn của toàn cầu. Sự phát triển kinh tế nhanh chóng đã đưa toàn dân bước vào thời kỳ đầu tư chứng khoán, cổ phiếu trở thành phần của các gia đình trung lưu, báo chí, quán cà phê, tiệm cắt tóc đều “chuyên đề cổ phiếu”, cổ phiếu còn được xem như một dạng tiết kiệm an toàn.
Trong giai đoạn này, đòn bẩy tài chính tràn lan, nhà đầu tư chỉ cần đặt cọc 10% là có thể mua lượng lớn cổ phiếu. Đồng thời, ngân hàng, công ty chứng khoán, tổ chức tín dụng cũng hạ thấp tiêu chuẩn, cung cấp vốn cho nhà đầu tư.
Mỹ đã trải qua thời kỳ “thời kỳ hoang dã của những năm hai mươi”, Irving Fisher còn tuyên bố “giá cổ phiếu đã đứng vững trên đỉnh vĩnh cửu”, chính là ảo tưởng về “thời kỳ thịnh vượng tài chính”.
Năm 1929, cuộc Đại khủng hoảng bắt đầu, là suy thoái kinh tế toàn cầu nghiêm trọng nhất trước Chiến tranh Thế giới thứ hai.
Năm đó cũng xảy ra cuộc sụp đổ thị trường chứng khoán tồi tệ nhất trong lịch sử Mỹ, tạo ra các thuật ngữ đau thương như “Thứ Năm Đen”, “Thứ Sáu Đen”, “Thứ Hai Đen” và “Thứ Ba Đen” trên phố Wall.
NYSE cũng trở thành sân khấu trung tâm của bong bóng tài chính vỡ vụn, hoảng loạn lan rộng, có người thật sự nhảy lầu trong ngày đó, sau đó NYSE đã lắp đặt hàng rào bảo vệ.
Cơn khủng hoảng chứng khoán đã trực tiếp phơi bày các vấn đề như giao dịch nội gián, thao túng thị trường, khiến uy tín của NYSE bị tổn hại nặng nề.
Các cơ quan quản lý Mỹ buộc phải tiến hành tái cấu trúc hệ thống tài chính, như Luật Chứng khoán 1933 bắt buộc công khai thông tin,
Năm 1934, thành lập SEC để giám sát NYSE, phân định rõ ngân hàng thương mại và ngân hàng đầu tư…
Vì vậy, NYSE thực sự đã chuyển đổi từ “sòng bạc” thành “thị trường vốn có tổ chức”, trở thành cơ sở hạ tầng tài chính cấp quốc gia.
4. Cách mạng thông tin: Công nghệ điện tử của thời đại toàn cầu hóa
Vào thập niên 80 của thế kỷ 20, công nghệ thông tin điện tử phát triển nhanh chóng, làn sóng toàn cầu hóa ngày càng mạnh mẽ hơn.
Thời điểm này, NYSE vẫn duy trì chế độ nhà tạo lập thị trường thủ công, nhưng khối lượng và quy mô giao dịch mở rộng đã khiến hệ thống “già cỗi” của sàn này không theo kịp nhịp độ.
Tốc độ giao dịch chậm, chi phí cao, không phù hợp với giao dịch tần suất cao và thuật toán, tất cả những điều này đã tạo cơ hội cho sự trỗi dậy của NASDAQ. NYSE lần đầu cảm nhận được mối đe dọa “bị phá vỡ”.
Và cùng với dòng vốn quốc tế đổ vào ngày càng nhiều, khi các doanh nghiệp nước ngoài bắt đầu tìm kiếm niêm yết tại Mỹ, NYSE cấp bách cần chuyển đổi, tìm kiếm cơ hội đột phá.
Chẳng bao lâu, NYSE bắt đầu triển khai dịch vụ giao dịch điện tử toàn diện, đồng thời chuyển đổi từ chế độ thành viên sang công ty cổ phần, cuối cùng trở thành một phần của nhiều công ty niêm yết.
Sau đó, để phát triển tốt hơn, NYSE đã hợp nhất với Euronext, bắt đầu hướng ra quốc tế.
Năm 2013, NYSE lại bị Sở Giao dịch Chứng khoán liên minh (ICE) mua lại, trở thành một tài sản cốt lõi của ICE.
Dù chủ thể thay đổi nhiều lần, nhưng công nghệ, sản phẩm phái sinh, khả năng thanh toán của NYSE đều được nâng cao rõ rệt. Nó không còn đơn thuần là sàn giao dịch cổ phiếu nữa, mà trở thành một tổ hợp tích hợp hạ tầng tài chính, dữ liệu, thanh toán, quản lý tuân thủ pháp luật và các chức năng khác.
5. Chuyển đổi số: Giao dịch tài chính trên chuỗi và token hóa
Khủng hoảng tín dụng dưới chuẩn 2008 lan rộng toàn cầu, chính phủ và tiền tệ các quốc gia đều gặp khủng hoảng niềm tin, Bitcoin ra đời trong thời điểm đó.
Trong hơn mười năm sau, công nghệ blockchain phát triển nhanh chóng, ngành công nghiệp mã hóa bùng nổ, dù liên tục gặp phải các áp lực, nhưng mức độ chấp nhận của các tổ chức tài chính chính thống đối với thị trường mới nổi này ngày càng tăng.
Cho đến ngày nay, tài sản mã hóa, stablecoin, RWA (tài sản thực trên chuỗi) nổi lên, liên tục gây tác động mạnh mẽ đến hệ thống tài chính truyền thống và phương thức giao dịch. Các tổ chức tài chính truyền thống cũng dần nhận ra rằng, đối với ngành công nghiệp blockchain, không nên hoàn toàn loại bỏ hoặc tiêu diệt, mà phải làm chủ và tiếp quản nó.
Là sàn giao dịch có lịch sử hơn 230 năm, NYSE đã nhiều lần hòa nhập vào các làn sóng công nghệ, từ cuộc cách mạng công nghiệp, cách mạng công nghệ, cách mạng số, cuộc cách mạng AI… Dù là làn sóng công nghệ xã hội nào đi nữa, NYSE đều không chọn bỏ qua hay rút lui. Và lần này, trong thời đại mã hóa cũng vậy.
Vì vậy, NYSE đã chọn hướng đi chiến lược, chủ động khám phá token hóa cổ phiếu, thanh toán chuỗi, giao dịch 24/7 và các hệ thống giao dịch mới, đồng thời liên kết chặt chẽ hơn với các cơ quan quản lý nhà nước, đảm bảo tính hợp pháp và tuân thủ.
Kết luận
NYSE có thể phát triển thành sàn giao dịch lớn nhất toàn cầu không chỉ đơn thuần là kết quả của thị trường tài chính, mà còn là sự tổng hòa của sức mạnh quốc gia Mỹ, mở rộng công nghiệp, năng lực quản lý và tiến bộ công nghệ.
Mỗi lần nâng cấp của NYSE đều xuất phát từ một cuộc khủng hoảng sinh tồn, và mỗi lần nâng cấp đó lại giúp nó trở nên cạnh tranh hơn, trở thành bá chủ toàn cầu trong lĩnh vực giao dịch.
Lần này, NYSE quyết tâm biến blockchain thành công nghệ thanh toán nền tảng mới của Wall Street. Mục tiêu duy nhất vẫn là: Tái cấu trúc mô hình cổ phiếu truyền thống, giữ vững trật tự vốn toàn cầu trong tay mình.
